106 wzorów w 12 działach – w jednym miejscu, bez logowania. Możesz je wydrukować.
Zestawienie wzorów przydatnych na maturze z matematyki na poziomie rozszerzonym. To nasze opracowanie do powtórek – na egzaminie korzystasz z oficjalnej karty wzorów CKE. W aplikacji ta sama lista otwiera się przy każdym zadaniu maturalnym.
Liczby, potęgi i pierwiastki
Wartość bezwzględna
|x| = x dla x ≥ 0
|x| = −x dla x < 0
Odległość na osi
|a − b| to odległość liczb a i b
|x − a| < r ⟺ a − r < x < a + r
|x − a| > r ⟺ x < a − r lub x > a + r
Mnożenie i dzielenie potęg
am·an = am+n
aman = am−n
Potęga potęgi i iloczynu
(am)n = am·n
(a·b)n = an·bn
(ab)n = anbn
Wykładnik ujemny i ułamkowy
a−n = 1an
a0 = 1 (a ≠ 0)
am/n = n√am
Pierwiastki
√a·b = √a·√b
√ab = √a√b
√a2 = |a|
Definicja logarytmu
logab = c ⟺ ac = b (a > 0, a ≠ 1, b > 0)
Logarytm iloczynu i ilorazu
loga(x·y) = logax + logay
logaxy = logax − logay
Logarytm potęgi i zmiana podstawy
logaxr = r·logax
logab = logcblogca
alogab = b
Procenty
p% liczby x to p100·x. Zmiana o p%: x·(1 ± p100). Punkty procentowe to różnica dwóch procentów.
Procent składany
Kn = K·(1 + p100)n (K – kapitał początkowy, n – liczba okresów)
Wzory skróconego mnożenia
Kwadrat sumy i różnicy
(a + b)2 = a2 + 2ab + b2
(a − b)2 = a2 − 2ab + b2
Różnica kwadratów
a2 − b2 = (a − b)(a + b)
Sześcian sumy i różnicy
(a + b)3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3
(a − b)3 = a3 − 3a2b + 3ab2 − b3
Suma i różnica sześcianów
a3 + b3 = (a + b)(a2 − ab + b2)
a3 − b3 = (a − b)(a2 + ab + b2)
Równania, nierówności i funkcja kwadratowa
Funkcja kwadratowa
f(x) = ax2 + bx + c (a ≠ 0)
Δ = b2 − 4ac
Miejsca zerowe
Δ > 0: x1 = −b − √Δ2a, x2 = −b + √Δ2a
Δ = 0: x0 = −b2a
Δ < 0: brak miejsc zerowych
Wierzchołek paraboli
W = (p, q)
p = −b2a
q = −Δ4a = f(p)
Postać kanoniczna i iloczynowa
f(x) = a(x − p)2 + q
f(x) = a(x − x1)(x − x2) (gdy Δ ≥ 0)
Wzory Viète'a
x1 + x2 = −ba
x1·x2 = ca
x12 + x22 = (x1 + x2)2 − 2x1x2
Oś symetrii i ekstremum
Oś symetrii: x = p. Dla a > 0 wartość najmniejsza q, dla a < 0 wartość największa q.
Funkcja liniowa
y = ax + b (a – współczynnik kierunkowy). Miejsce zerowe: x = −ba. Przez dwa punkty: a = y2 − y1x2 − x1
Równanie z wartością bezwzględną
|f(x)| = a (a > 0) ⟺ f(x) = a lub f(x) = −a
|f(x)| = |g(x)| ⟺ f(x) = g(x) lub f(x) = −g(x)
Twierdzenie Bézouta (reszta z dzielenia) rozszerzenie
Reszta z dzielenia W(x) przez (x − a) jest równa W(a). W(a) = 0 ⟺ (x − a) dzieli W(x).
Pierwiastki wymierne wielomianu rozszerzenie
Jeśli pq (ułamek nieskracalny) jest pierwiastkiem W(x) = anxn + … + a0 o współczynnikach całkowitych, to p dzieli a0, a q dzieli an.
Wyrażenia wymierne rozszerzenie
Zawsze ustal dziedzinę (mianownik ≠ 0).
AB = CD ⟺ A·D = B·C (B, D ≠ 0)
Ciągi
Ciąg arytmetyczny – wyraz ogólny
an = a1 + (n − 1)·r
an = an−1 + an+12
r = an+1 − an
Suma n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego
Sn = a1 + an2·n = 2a1 + (n − 1)·r2·n
Ciąg geometryczny – wyraz ogólny
an = a1·qn−1
(an)2 = an−1·an+1
q = an+1an
Suma n początkowych wyrazów ciągu geometrycznego
Sn = a1·1 − qn1 − q dla q ≠ 1
Sn = n·a1 dla q = 1
Suma szeregu geometrycznego rozszerzenie
S = a11 − q dla |q| < 1
Związek ciągu z sumą
a1 = S1
an = Sn − Sn−1 dla n ≥ 2
Granice ciągów rozszerzenie
lim 1n = 0
lim qn = 0 dla |q| < 1
lim an + bcn + d = ac (c ≠ 0)
Trygonometria
Funkcje w trójkącie prostokątnym
sin α = ac
cos α = bc
tg α = ab (a – przyprostokątna naprzeciw α, b – przy α, c – przeciwprostokątna)
a2 + b2 = c2 (trójkąt prostokątny, c – przeciwprostokątna)
Pole trójkąta
P = 12·a·ha
wzór Herona: P = √p(p − a)(p − b)(p − c), p = a + b + c2
Trójkąt równoboczny
P = a2√34
h = a√32
Promienie okręgów w trójkącie
wpisany: r = Pp
opisany: R = abc4P = a2 sin α
Czworokąty
równoległobok: P = a·h = ab·sin α
romb: P = 12·e·f
trapez: P = (a + b)·h2
deltoid: P = 12·e·f
Koło i okrąg
P = πr2
L = 2πr
wycinek: P = α360°·πr2
długość łuku l = α360°·2πr
Kąty w okręgu
Kąt środkowy jest dwa razy większy od wpisanego opartego na tym samym łuku. Kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe. Kąt między styczną a cięciwą = kąt wpisany oparty na tym łuku.
Czworokąt wpisany w okrąg
Sumy przeciwległych kątów wynoszą 180°. Czworokąt opisany na okręgu: a + c = b + d.
Dwusieczna kąta w trójkącie dzieli przeciwległy bok w stosunku długości boków przyległych: |BD||DC| = |AB||AC|
Potęga punktu rozszerzenie
Z punktu P prowadzimy sieczne: |PA|·|PB| = |PC|·|PD|
sieczna i styczna: |PT|2 = |PA|·|PB|
Środkowe i wysokości
Środkowe trójkąta przecinają się w punkcie, który dzieli każdą w stosunku 2 : 1 licząc od wierzchołka. Środek okręgu opisanego leży na symetralnych, wpisanego – na dwusiecznych.
Geometria analityczna
Odległość punktów
|AB| = √(xB − xA)2 + (yB − yA)2
Środek odcinka
S = (xA + xB2, yA + yB2)
Środek ciężkości trójkąta
G = (xA + xB + xC3, yA + yB + yC3)
Równanie prostej
kierunkowe: y = ax + b
ogólne: Ax + By + C = 0
przez dwa punkty: (y − yA)(xB − xA) = (yB − yA)(x − xA)
Równoległość i prostopadłość
dla prostych y = a1x + b1 i y = a2x + b2:
równoległe ⟺ a1 = a2
prostopadłe ⟺ a1·a2 = −1
Odległość punktu od prostej
d = |A·x0 + B·y0 + C|√A2 + B2 (punkt (x0, y0), prosta Ax + By + C = 0)
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym spodek wysokości leży w środku podstawy
Czworościan foremny
V = a3√212
P = a2√3
H = a√63
Walec
V = πr2H
Pb = 2πrH
Pc = 2πr(r + H)
Stożek
V = 13πr2H
Pb = πrl
Pc = πr(r + l)
l2 = r2 + H2
Rozwinięcie powierzchni bocznej to wycinek koła o promieniu l i kącie rl·360°.
Kula
V = 43πr3
P = 4πr2
Przekrój płaszczyzną w odległości d od środka: koło o promieniu √r2 − d2
Kąty w bryłach
Kąt prostej z płaszczyzną: kąt między prostą a jej rzutem prostokątnym na płaszczyznę. Kąt dwuścienny mierzymy kątem między prostymi prostopadłymi do krawędzi, leżącymi w ścianach.
Kombinatoryka i prawdopodobieństwo
Silnia i symbol Newtona
n! = 1·2·…·n, 0! = 1
(nk) = n!k!·(n − k)!
(nk) = (nn − k)
(n0) = (nn) = 1
Permutacje, wariacje, kombinacje
permutacje: n!
wariacje bez powtórzeń: n!(n − k)!
wariacje z powtórzeniami: nk
kombinacje (k-elementowe podzbiory): (nk)
Permutacje z powtórzeniami rozszerzenie
n!n1!·n2!·…·nk!
Reguła mnożenia i dodawania
Wybory po kolei – mnożymy liczby możliwości; wybory rozłączne – dodajemy.
Dwumian Newtona rozszerzenie
(a + b)n = (n0)an + (n1)an−1b + … + (nn)bn
Prawdopodobieństwo klasyczne
P(A) = |A||Ω|
0 ≤ P(A) ≤ 1
P(Ω) = 1
P(A') = 1 − P(A)
Suma zdarzeń
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
dla zdarzeń rozłącznych P(A ∪ B) = P(A) + P(B)
Prawdopodobieństwo warunkowe
P(A|B) = P(A ∩ B)P(B) (P(B) > 0)
zdarzenia niezależne: P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Prawdopodobieństwo całkowite rozszerzenie
P(A) = P(B1)·P(A|B1) + P(B2)·P(A|B2) + … (zdarzenia Bi rozłączne i dopełniające się do Ω)
Wzór Bayesa rozszerzenie
P(B1|A) = P(B1)·P(A|B1)P(A)
Schemat Bernoulliego rozszerzenie
Pn(k) = (nk)·pk·qn−k
q = 1 − p (k sukcesów w n próbach)
Wartość oczekiwana rozszerzenie
E(X) = x1p1 + x2p2 + … + xnpn
gra jest sprawiedliwa, gdy E(wygranej) = koszt udziału
Statystyka
Średnia arytmetyczna
x̄ = x1 + x2 + … + xnn
ważona: w1x1 + … + wnxnw1 + … + wn
Średnia geometryczna
n√x1·x2·…·xn (liczby nieujemne)
Mediana i moda
Mediana: środkowa wartość uporządkowanych danych (dla parzystej liczby – średnia dwóch środkowych). Moda: wartość występująca najczęściej.
y = f'(x0)·(x − x0) + f(x0). Współczynnik kierunkowy stycznej to f'(x0); styczne równoległe mają równe f'.
Monotoniczność i ekstrema rozszerzenie
f' > 0 na przedziale ⟹ f rosnąca; f' < 0 ⟹ malejąca. Ekstremum lokalne w x0: f'(x0) = 0 i f' zmienia znak (+ → − maksimum, − → + minimum).
Największa i najmniejsza wartość rozszerzenie
Na przedziale domkniętym porównaj wartości f na końcach przedziału i w punktach, gdzie f' = 0 (leżących w przedziale).
Optymalizacja rozszerzenie
Zapisz wielkość do optymalizacji jako funkcję jednej zmiennej, ustal jej dziedzinę z warunków zadania, znajdź ekstremum przez pochodną i sprawdź, czy mieści się w dziedzinie.