73 wzorów w 8 działach – w jednym miejscu, bez logowania. Możesz je wydrukować.
Zestawienie wzorów i zasad z matematyki potrzebnych w klasie 8 i na egzaminie ósmoklasisty. Znajdziesz tu też wzory z wcześniejszych klas, a te, które pojawiają się dopiero w klasie 8, mają znaczek „nowe w klasie 8”. Całość możesz wydrukować albo zapisać jako PDF.
Jednostki miar
Czas
1 doba = 24 godziny
1 godzina = 60 minut
1 minuta = 60 sekund
1 tydzień = 7 dni
1 rok = 12 miesięcy
Pieniądze
1 zł = 100 gr
Długość
1 km = 1000 m
1 m = 100 cm
1 cm = 10 mm
1 m = 1000 mm
Masa
1 t = 1000 kg
1 kg = 100 dag = 1000 g
1 dag = 10 g
Pojemność
1 l = 1000 ml
1 hl = 100 l
Pole
1 m2 = 10 000 cm2
1 a = 100 m2
1 ha = 10 000 m2
1 km2 = 100 ha
Objętość
1 dm3 = 1 l
1 m3 = 1000 dm3 = 1 000 000 cm3
1 cm3 = 1 ml
Zamiana jednostek prędkości
1 ms = 3,6 kmh
1 kmh = 13,6ms
Liczby i działania
Nazwy składników działań
a + b = c: składniki i suma
a − b = c: odjemna, odjemnik, różnica
a · b = c: czynniki i iloczyn
a : b = c: dzielna, dzielnik, iloraz
Liczby rzymskie
I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Mniejsza cyfra przed większą się odejmuje (IV = 4), po większej – dodaje (VI = 6).
Kolejność działań
1) nawiasy, 2) potęgi i pierwiastki, 3) mnożenie i dzielenie (od lewej do prawej), 4) dodawanie i odejmowanie (od lewej do prawej).
Dzielenie z resztą
a = b · q + r
0 ≤ r < b (reszta jest mniejsza od dzielnika)
a – dzielna, b – dzielnik, q – iloraz, r – reszta
Prawa działań
a + b = b + a
a · b = b · a
(a + b) + c = a + (b + c)
a · (b + c) = a · b + a · c
Zaokrąglanie
Patrzymy na cyfrę po miejscu zaokrąglenia: 0–4 – zostawiamy, 5–9 – zwiększamy poprzednią cyfrę o 1. Np. 3,46 ≈ 3,5 (do części dziesiątych).
Cechy podzielności
przez 2 – ostatnia cyfra parzysta
przez 3 – suma cyfr podzielna przez 3
przez 4 – dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4
przez 5 – ostatnia cyfra 0 lub 5
przez 9 – suma cyfr podzielna przez 9
przez 10 – ostatnia cyfra 0
Liczby pierwsze i złożone
Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie (2, 3, 5, 7, 11, 13, …). Liczba 1 nie jest ani pierwsza, ani złożona. Każdą liczbę złożoną można rozłożyć na czynniki pierwsze.
NWD i NWW
NWD(a, b) – największa liczba dzieląca obie liczby
NWW(a, b) – najmniejsza liczba podzielna przez obie
NWD(a, b) · NWW(a, b) = a · b
Liczby ujemne
a − (−b) = a + b
a + (−b) = a − b
(−a)·(−b) = a·b
(−a)·b = −a·b
(−a) : (−b) = a : b
(−a) : b = −(a : b)
Potęgi
an = a·a·…·a (n czynników)
a1 = a
a0 = 1 (a ≠ 0)
am·an = am+n
aman = am−n
(am)n = am·n
(a·b)n = an·bn
Wartość bezwzględna
|a| to odległość liczby a od zera na osi liczbowej.
|a| = a dla a ≥ 0
|a| = −a dla a < 0
Notacja wykładnicza
a · 10k, gdzie 1 ≤ a < 10 i k – liczba całkowita. Np. 4 500 000 = 4,5 · 106, 0,0003 = 3 · 10−4.
Pierwiastek kwadratowy i sześcienny
√a ≥ 0 jest liczbą, której kwadrat to a (a ≥ 0).
√a2 = |a|
√a·b = √a·√b
√ab = √a√b (b > 0)
Pierwiastek sześcienny: 3√a = x ⟺ x3 = a.
Potęgi o wykładniku całkowitym nowe w klasie 8
a−n = 1an (a ≠ 0)
(ab)−n = (ba)n
Ułamki zwykłe i dziesiętne
Ułamek zwykły
ab – licznik a mówi, ile części bierzemy, mianownik b – na ile równych części podzielono całość (b ≠ 0). Ułamek właściwy: a < b, niewłaściwy: a ≥ b. Połowa = 12, ćwierć = 14.
Skracanie i rozszerzanie
ab = a·kb·k (rozszerzanie)
ab = a : kb : k (skracanie) – licznik i mianownik mnożymy lub dzielimy przez tę samą liczbę k ≠ 0.
Liczba mieszana i ułamek niewłaściwy
2 13 = 2·3 + 13 = 73
Odwrotnie: 7 : 3 = 2 reszty 1, więc 73 = 2 13.
Dodawanie i odejmowanie ułamków
o tych samych mianownikach: ac ± bc = a ± bc
o różnych: sprowadzamy do wspólnego mianownika, ab + cd = a·d + c·bb·d
Porównywanie ułamków
Przy tych samych mianownikach większy jest ułamek z większym licznikiem; przy tych samych licznikach – z mniejszym mianownikiem. W pozostałych przypadkach sprowadź do wspólnego mianownika.
Ułamek dziesiętny
0,1 = 110
0,01 = 1100
0,001 = 11000
Zamiana: ab = a : b.
Działania na ułamkach dziesiętnych
Dodając i odejmując, piszemy przecinek pod przecinkiem. Mnożąc, liczymy jak liczby całkowite, a w wyniku odliczamy tyle miejsc po przecinku, ile było razem w czynnikach. Mnożenie przez 10, 100, … przesuwa przecinek w prawo, dzielenie – w lewo.
Mnożenie i dzielenie ułamków
ab · cd = a·cb·d
ab : cd = ab · dc (mnożymy przez odwrotność).
Ułamek danej liczby
ab liczby x to x · ab. Gdy ab liczby x jest równe c, to x = c : ab = c · ba.
Procenty, proporcje i prędkość
Co to jest procent
1% = 1100 = 0,01
p% liczby x to p100 · x.
Np. 25% = 14, 50% = 12, 10% = 110
Jaki procent jednej liczby stanowi druga
Liczba b stanowi ba · 100% liczby a.
Liczba, gdy znamy jej procent
Jeśli p% liczby x to c, to x = c : p100 = c · 100p.
Proporcja i proporcjonalność
ab = cd ⟺ a · d = b · c (iloczyn „na krzyż”)
proporcjonalność prosta: y = k · x (iloraz yx jest stały)
proporcjonalność odwrotna: y = kx (iloczyn x · y jest stały)
Skala i plan
Skala 1 : n oznacza, że 1 cm na planie to n cm w rzeczywistości. Odległość w terenie = odległość na planie · n; odległość na planie = odległość w terenie : n.
Średnia arytmetyczna
średnia = suma liczbile jest liczb.
Np. średnia z 3, 5 i 10 to 3 + 5 + 103 = 6.
Droga, prędkość i czas
s = v · t
v = st
t = sv
Prędkość średnia = cała drogacały czas (nie średnia z prędkości!).
Podwyżka i obniżka o p%
po podwyżce o p%: x · (1 + p100)
po obniżce o p%: x · (1 − p100).
Punkty procentowe to różnica dwóch wartości procentowych, a nie procent z procentu.
Procent składany nowe w klasie 8
Kn = K · (1 + p100)n (K – kapitał początkowy, p% – oprocentowanie za okres, n – liczba okresów kapitalizacji)
Stężenie procentowe nowe w klasie 8
cp = masa substancjimasa roztworu · 100%
Wyrażenia algebraiczne, równania i funkcje
Wyrazy podobne
Wyrazy podobne mają tę samą część literową i można je redukować.
3x + 2x = 5x
7a − 7a = 0
Równanie liniowe
ax + b = c ⟹ x = c − ba (a ≠ 0). Przenosząc wyraz na drugą stronę, zmieniamy jego znak. Rozwiązanie sprawdzamy podstawieniem.
Układ współrzędnych
Punkt zapisujemy jako (x, y): pierwsza współrzędna – odległość w poziomie (oś OX), druga – w pionie (oś OY). Ćwiartki numerujemy przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
Mnożenie wyrażeń
a · (b + c) = ab + ac
(a + b)(c + d) = ac + ad + bc + bd
Wzory skróconego mnożenia nowe w klasie 8
(a + b)2 = a2 + 2ab + b2
(a − b)2 = a2 − 2ab + b2
a2 − b2 = (a − b)(a + b)
Nierówność liniowa nowe w klasie 8
Rozwiązujemy jak równanie, ale mnożąc lub dzieląc przez liczbę ujemną, zmieniamy zwrot nierówności: −2x < 6 ⟹ x > −3.
Funkcja liniowa nowe w klasie 8
y = ax + b: a – współczynnik kierunkowy (rosnąca dla a > 0, malejąca dla a < 0, stała dla a = 0), b – punkt przecięcia z osią OY, miejsce zerowe x = −ba.
Układ równań nowe w klasie 8
Metoda podstawiania: z jednego równania wyznacz niewiadomą i wstaw do drugiego. Metoda przeciwnych współczynników: dopasuj współczynniki tak, by po dodaniu równań jedna niewiadoma zniknęła.
Figury płaskie
Rodzaje kątów
ostry: mniej niż 90°
prosty: 90°
rozwarty: między 90° a 180°
półpełny: 180°
pełny: 360°
Obwód prostokąta i kwadratu
prostokąt: Ob = 2(a + b)
kwadrat: Ob = 4a.
Obwód każdej figury to suma długości jej boków.
Pole prostokąta i kwadratu
prostokąt: P = a · b
kwadrat: P = a2
Suma kątów
trójkąt: 180°
czworokąt: 360°.
Kąty przyległe dają razem 180°, kąty wierzchołkowe są równe.
Trójkąt
Nierówność trójkąta: suma dwóch boków jest większa od trzeciego. Trójkąt równoramienny ma dwa równe boki i równe kąty przy podstawie, równoboczny – trzy równe boki i kąty po 60°.
Pole trójkąta, równoległoboku, rombu i trapezu
trójkąt: P = 12 a · h
równoległobok: P = a · h
romb: P = 12 e · f (e, f – przekątne)
trapez: P = (a + b) · h2 (h – wysokość)
Kąty przy prostych równoległych
Kąty odpowiadające i naprzemianległe są równe. Kąty wewnętrzne jednostronne dają razem 180°.
W trójkącie prostokątnym a2 + b2 = c2 (c – przeciwprostokątna). Twierdzenie odwrotne: jeśli a2 + b2 = c2, to trójkąt jest prostokątny.
Przekątna kwadratu i wysokość trójkąta równobocznego nowe w klasie 8
przekątna kwadratu: d = a√2
wysokość trójkąta równobocznego: h = a√32
pole: P = a2√34
Łuk i wycinek koła nowe w klasie 8
długość łuku: l = α360° · 2πr
pole wycinka: P = α360° · πr2
Kąty w okręgu nowe w klasie 8
Kąt środkowy jest dwa razy większy od kąta wpisanego opartego na tym samym łuku. Styczna jest prostopadła do promienia poprowadzonego do punktu styczności.
Figury podobne nowe w klasie 8
Skala podobieństwa k = a'a. Stosunek obwodów figur podobnych to k, a stosunek pól to k2.
Bryły
Prostopadłościan i sześcian
prostopadłościan: V = a · b · c, Pc = 2(ab + bc + ac)
sześcian: V = a3, Pc = 6a2
Graniastosłup
V = Pp · H
Pc = 2Pp + Pb (Pp – pole podstawy, Pb – pole powierzchni bocznej, H – wysokość)
Ostrosłup nowe w klasie 8
V = 13 · Pp · H
Pc = Pp + Pb
Walec nowe w klasie 8
V = πr2H
Pb = 2πrH
Pc = 2πr(r + H)
Stożek nowe w klasie 8
V = 13 πr2H
Pb = πrl
Pc = πr(r + l)
l2 = r2 + H2
Kula nowe w klasie 8
V = 43 πr3
P = 4πr2
Statystyka, kombinatoryka i prawdopodobieństwo
Mediana, moda i rozstęp
Mediana: środkowa wartość uporządkowanych danych (przy parzystej liczbie – średnia dwóch środkowych). Moda: wartość występująca najczęściej. Rozstęp: największa wartość − najmniejsza.
Reguła mnożenia
Jeśli pierwszy wybór można zrobić na m sposobów, a drugi na n sposobów, to oba razem na m · n sposobów (drzewko możliwości).
Prawdopodobieństwo nowe w klasie 8
P(A) = liczba wyników sprzyjających Aliczba wszystkich wyników