43 wzorów w 7 działach – w jednym miejscu, bez logowania. Możesz je wydrukować.
Zestawienie wzorów i zasad z matematyki potrzebnych w klasie 6 szkoły podstawowej. Znajdziesz tu też wzory z wcześniejszych klas, a te, które pojawiają się dopiero w klasie 6, mają znaczek „nowe w klasie 6”. Całość możesz wydrukować albo zapisać jako PDF.
Jednostki miar
Czas
1 doba = 24 godziny
1 godzina = 60 minut
1 minuta = 60 sekund
1 tydzień = 7 dni
1 rok = 12 miesięcy
Pieniądze
1 zł = 100 gr
Długość
1 km = 1000 m
1 m = 100 cm
1 cm = 10 mm
1 m = 1000 mm
Masa
1 t = 1000 kg
1 kg = 100 dag = 1000 g
1 dag = 10 g
Pojemność
1 l = 1000 ml
1 hl = 100 l
Pole
1 m2 = 10 000 cm2
1 a = 100 m2
1 ha = 10 000 m2
1 km2 = 100 ha
Objętość nowe w klasie 6
1 dm3 = 1 l
1 m3 = 1000 dm3 = 1 000 000 cm3
1 cm3 = 1 ml
Liczby i działania
Nazwy składników działań
a + b = c: składniki i suma
a − b = c: odjemna, odjemnik, różnica
a · b = c: czynniki i iloczyn
a : b = c: dzielna, dzielnik, iloraz
Liczby rzymskie
I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Mniejsza cyfra przed większą się odejmuje (IV = 4), po większej – dodaje (VI = 6).
Kolejność działań
1) nawiasy, 2) potęgi i pierwiastki, 3) mnożenie i dzielenie (od lewej do prawej), 4) dodawanie i odejmowanie (od lewej do prawej).
Dzielenie z resztą
a = b · q + r
0 ≤ r < b (reszta jest mniejsza od dzielnika)
a – dzielna, b – dzielnik, q – iloraz, r – reszta
Prawa działań
a + b = b + a
a · b = b · a
(a + b) + c = a + (b + c)
a · (b + c) = a · b + a · c
Zaokrąglanie
Patrzymy na cyfrę po miejscu zaokrąglenia: 0–4 – zostawiamy, 5–9 – zwiększamy poprzednią cyfrę o 1. Np. 3,46 ≈ 3,5 (do części dziesiątych).
Cechy podzielności
przez 2 – ostatnia cyfra parzysta
przez 3 – suma cyfr podzielna przez 3
przez 4 – dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4
przez 5 – ostatnia cyfra 0 lub 5
przez 9 – suma cyfr podzielna przez 9
przez 10 – ostatnia cyfra 0
Liczby pierwsze i złożone
Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie (2, 3, 5, 7, 11, 13, …). Liczba 1 nie jest ani pierwsza, ani złożona. Każdą liczbę złożoną można rozłożyć na czynniki pierwsze.
NWD i NWW nowe w klasie 6
NWD(a, b) – największa liczba dzieląca obie liczby
NWW(a, b) – najmniejsza liczba podzielna przez obie
NWD(a, b) · NWW(a, b) = a · b
Liczby ujemne nowe w klasie 6
a − (−b) = a + b
a + (−b) = a − b
(−a)·(−b) = a·b
(−a)·b = −a·b
(−a) : (−b) = a : b
(−a) : b = −(a : b)
Ułamki zwykłe i dziesiętne
Ułamek zwykły
ab – licznik a mówi, ile części bierzemy, mianownik b – na ile równych części podzielono całość (b ≠ 0). Ułamek właściwy: a < b, niewłaściwy: a ≥ b. Połowa = 12, ćwierć = 14.
Skracanie i rozszerzanie
ab = a·kb·k (rozszerzanie)
ab = a : kb : k (skracanie) – licznik i mianownik mnożymy lub dzielimy przez tę samą liczbę k ≠ 0.
Liczba mieszana i ułamek niewłaściwy
2 13 = 2·3 + 13 = 73
Odwrotnie: 7 : 3 = 2 reszty 1, więc 73 = 2 13.
Dodawanie i odejmowanie ułamków
o tych samych mianownikach: ac ± bc = a ± bc
o różnych: sprowadzamy do wspólnego mianownika, ab + cd = a·d + c·bb·d
Porównywanie ułamków
Przy tych samych mianownikach większy jest ułamek z większym licznikiem; przy tych samych licznikach – z mniejszym mianownikiem. W pozostałych przypadkach sprowadź do wspólnego mianownika.
Ułamek dziesiętny
0,1 = 110
0,01 = 1100
0,001 = 11000
Zamiana: ab = a : b.
Działania na ułamkach dziesiętnych
Dodając i odejmując, piszemy przecinek pod przecinkiem. Mnożąc, liczymy jak liczby całkowite, a w wyniku odliczamy tyle miejsc po przecinku, ile było razem w czynnikach. Mnożenie przez 10, 100, … przesuwa przecinek w prawo, dzielenie – w lewo.
Mnożenie i dzielenie ułamków
ab · cd = a·cb·d
ab : cd = ab · dc (mnożymy przez odwrotność).
Ułamek danej liczby
ab liczby x to x · ab. Gdy ab liczby x jest równe c, to x = c : ab = c · ba.
Procenty, proporcje i prędkość
Co to jest procent nowe w klasie 6
1% = 1100 = 0,01
p% liczby x to p100 · x.
Np. 25% = 14, 50% = 12, 10% = 110
Jaki procent jednej liczby stanowi druga nowe w klasie 6
Liczba b stanowi ba · 100% liczby a.
Liczba, gdy znamy jej procent nowe w klasie 6
Jeśli p% liczby x to c, to x = c : p100 = c · 100p.
Proporcja i proporcjonalność nowe w klasie 6
ab = cd ⟺ a · d = b · c (iloczyn „na krzyż”)
proporcjonalność prosta: y = k · x (iloraz yx jest stały)
proporcjonalność odwrotna: y = kx (iloczyn x · y jest stały)
Skala i plan nowe w klasie 6
Skala 1 : n oznacza, że 1 cm na planie to n cm w rzeczywistości. Odległość w terenie = odległość na planie · n; odległość na planie = odległość w terenie : n.
Średnia arytmetyczna nowe w klasie 6
średnia = suma liczbile jest liczb.
Np. średnia z 3, 5 i 10 to 3 + 5 + 103 = 6.
Droga, prędkość i czas
s = v · t
v = st
t = sv
Prędkość średnia = cała drogacały czas (nie średnia z prędkości!).
Wyrażenia algebraiczne, równania i funkcje
Wyrazy podobne nowe w klasie 6
Wyrazy podobne mają tę samą część literową i można je redukować.
3x + 2x = 5x
7a − 7a = 0
Równanie liniowe nowe w klasie 6
ax + b = c ⟹ x = c − ba (a ≠ 0). Przenosząc wyraz na drugą stronę, zmieniamy jego znak. Rozwiązanie sprawdzamy podstawieniem.
Układ współrzędnych nowe w klasie 6
Punkt zapisujemy jako (x, y): pierwsza współrzędna – odległość w poziomie (oś OX), druga – w pionie (oś OY). Ćwiartki numerujemy przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
Figury płaskie
Rodzaje kątów
ostry: mniej niż 90°
prosty: 90°
rozwarty: między 90° a 180°
półpełny: 180°
pełny: 360°
Obwód prostokąta i kwadratu
prostokąt: Ob = 2(a + b)
kwadrat: Ob = 4a.
Obwód każdej figury to suma długości jej boków.
Pole prostokąta i kwadratu
prostokąt: P = a · b
kwadrat: P = a2
Suma kątów
trójkąt: 180°
czworokąt: 360°.
Kąty przyległe dają razem 180°, kąty wierzchołkowe są równe.
Trójkąt
Nierówność trójkąta: suma dwóch boków jest większa od trzeciego. Trójkąt równoramienny ma dwa równe boki i równe kąty przy podstawie, równoboczny – trzy równe boki i kąty po 60°.
Pole trójkąta, równoległoboku, rombu i trapezu nowe w klasie 6
trójkąt: P = 12 a · h
równoległobok: P = a · h
romb: P = 12 e · f (e, f – przekątne)
trapez: P = (a + b) · h2 (h – wysokość)
Bryły
Prostopadłościan i sześcian
prostopadłościan: V = a · b · c, Pc = 2(ab + bc + ac)