P
PowtórkaED
Zaloguj się
Wzory · klasa 5 SP

Wzory matematyczne w klasie 5 szkoły podstawowej

30 wzorów w 6 działach – w jednym miejscu, bez logowania. Możesz je wydrukować.

Zestawienie wzorów i zasad z matematyki potrzebnych w klasie 5 szkoły podstawowej. Znajdziesz tu też wzory z wcześniejszych klas, a te, które pojawiają się dopiero w klasie 5, mają znaczek „nowe w klasie 5”. Całość możesz wydrukować albo zapisać jako PDF.

Jednostki miar

Czas

1 doba = 24 godziny
1 godzina = 60 minut
1 minuta = 60 sekund
1 tydzień = 7 dni
1 rok = 12 miesięcy

Pieniądze

1 zł = 100 gr

Długość

1 km = 1000 m
1 m = 100 cm
1 cm = 10 mm
1 m = 1000 mm

Masa

1 t = 1000 kg
1 kg = 100 dag = 1000 g
1 dag = 10 g

Pojemność

1 l = 1000 ml
1 hl = 100 l

Pole nowe w klasie 5

1 m2 = 10 000 cm2
1 a = 100 m2
1 ha = 10 000 m2
1 km2 = 100 ha

Liczby i działania

Nazwy składników działań

a + b = c: składniki i suma
a − b = c: odjemna, odjemnik, różnica
a · b = c: czynniki i iloczyn
a : b = c: dzielna, dzielnik, iloraz

Liczby rzymskie

I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1000. Mniejsza cyfra przed większą się odejmuje (IV = 4), po większej – dodaje (VI = 6).

Kolejność działań

1) nawiasy, 2) potęgi i pierwiastki, 3) mnożenie i dzielenie (od lewej do prawej), 4) dodawanie i odejmowanie (od lewej do prawej).

Dzielenie z resztą

a = b · q + r
0 ≤ r < b (reszta jest mniejsza od dzielnika)
a – dzielna, b – dzielnik, q – iloraz, r – reszta

Prawa działań

a + b = b + a
a · b = b · a
(a + b) + c = a + (b + c)
a · (b + c) = a · b + a · c

Zaokrąglanie

Patrzymy na cyfrę po miejscu zaokrąglenia: 0–4 – zostawiamy, 5–9 – zwiększamy poprzednią cyfrę o 1. Np. 3,46 ≈ 3,5 (do części dziesiątych).

Cechy podzielności

przez 2 – ostatnia cyfra parzysta
przez 3 – suma cyfr podzielna przez 3
przez 4 – dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4
przez 5 – ostatnia cyfra 0 lub 5
przez 9 – suma cyfr podzielna przez 9
przez 10 – ostatnia cyfra 0

Liczby pierwsze i złożone nowe w klasie 5

Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie (2, 3, 5, 7, 11, 13, …). Liczba 1 nie jest ani pierwsza, ani złożona. Każdą liczbę złożoną można rozłożyć na czynniki pierwsze.

Ułamki zwykłe i dziesiętne

Ułamek zwykły

ab – licznik a mówi, ile części bierzemy, mianownik b – na ile równych części podzielono całość (b ≠ 0). Ułamek właściwy: a < b, niewłaściwy: a ≥ b. Połowa = 12, ćwierć = 14.

Skracanie i rozszerzanie

ab = a·kb·k (rozszerzanie)
ab = a : kb : k (skracanie) – licznik i mianownik mnożymy lub dzielimy przez tę samą liczbę k ≠ 0.

Liczba mieszana i ułamek niewłaściwy

2 13 = 2·3 + 13 = 73
Odwrotnie: 7 : 3 = 2 reszty 1, więc 73 = 2 13.

Dodawanie i odejmowanie ułamków

o tych samych mianownikach: ac ± bc = a ± bc
o różnych: sprowadzamy do wspólnego mianownika, ab + cd = a·d + c·bb·d

Porównywanie ułamków

Przy tych samych mianownikach większy jest ułamek z większym licznikiem; przy tych samych licznikach – z mniejszym mianownikiem. W pozostałych przypadkach sprowadź do wspólnego mianownika.

Ułamek dziesiętny

0,1 = 110
0,01 = 1100
0,001 = 11000
Zamiana: ab = a : b.

Działania na ułamkach dziesiętnych nowe w klasie 5

Dodając i odejmując, piszemy przecinek pod przecinkiem. Mnożąc, liczymy jak liczby całkowite, a w wyniku odliczamy tyle miejsc po przecinku, ile było razem w czynnikach. Mnożenie przez 10, 100, … przesuwa przecinek w prawo, dzielenie – w lewo.

Mnożenie i dzielenie ułamków nowe w klasie 5

ab · cd = a·cb·d
ab : cd = ab · dc (mnożymy przez odwrotność).

Ułamek danej liczby nowe w klasie 5

ab liczby x to x · ab. Gdy ab liczby x jest równe c, to x = c : ab = c · ba.

Procenty, proporcje i prędkość

Droga, prędkość i czas nowe w klasie 5

s = v · t
v = st
t = sv
Prędkość średnia = cała drogacały czas (nie średnia z prędkości!).

Figury płaskie

Rodzaje kątów

ostry: mniej niż 90°
prosty: 90°
rozwarty: między 90° a 180°
półpełny: 180°
pełny: 360°

Obwód prostokąta i kwadratu

prostokąt: Ob = 2(a + b)
kwadrat: Ob = 4a.
Obwód każdej figury to suma długości jej boków.

Pole prostokąta i kwadratu

prostokąt: P = a · b
kwadrat: P = a2

Suma kątów nowe w klasie 5

trójkąt: 180°
czworokąt: 360°.
Kąty przyległe dają razem 180°, kąty wierzchołkowe są równe.

Trójkąt nowe w klasie 5

Nierówność trójkąta: suma dwóch boków jest większa od trzeciego. Trójkąt równoramienny ma dwa równe boki i równe kąty przy podstawie, równoboczny – trzy równe boki i kąty po 60°.

Bryły

Prostopadłościan i sześcian nowe w klasie 5

prostopadłościan: V = a · b · c, Pc = 2(ab + bc + ac)
sześcian: V = a3, Pc = 6a2

Nasze opracowanie najczęściej potrzebnych wzorów. Na egzaminach obowiązują oficjalne karty wzorów CKE – układ i zakres mogą się różnić.

Wzory dla innych poziomów