Uczeń poznaje wielomiany jako uogólnienie funkcji liniowej i kwadratowej: oblicza wartości, określa stopień, rozkłada na czynniki i rozwiązuje równania wielomianowe w postaci iloczynowej oraz przez grupowanie wyrazów.
W technikum ten dział realizuje się w klasie 3. Zakres jest zbliżony do liceum, więc wiele zadań i lekcji pokrywa się z odpowiednim działem w liceum.
- Wielomiany – Pierwiastki, wartość, stopień i rozkład wielomianu na czynniki
- obliczać wartość wielomianu dla danej liczby
- określać stopień wielomianu i współczynnik przy najwyższej potędze
- rozkładać wielomian na czynniki, w tym przez grupowanie
- szukać pierwiastków całkowitych wśród dzielników wyrazu wolnego
- rozwiązywać równania wielomianowe zapisane iloczynem czynników
- pominięcie niektórych pierwiastków równania
- błąd znaku przy podstawianiu liczby ujemnej do potęgi nieparzystej
- mylenie czynnika (x − a) z pierwiastkiem x = −a
Wskazówka dla ucznia i rodzica
Iloczyn jest równy zero tylko wtedy, gdy któryś czynnik jest zerem. Rozłóż wielomian na czynniki i każdy przyrównaj do zera.
Tak wyglądają zadania i rozwiązania krok po kroku w aplikacji – w każdym zadaniu uczeń dostaje trzy poziomy pomocy.
Przykład 1
Oblicz stopień wielomianu (x² + 1)³ · (x³ − 2)² · (x − 5)².
Krok 1. Stopień iloczynu to suma stopni czynników: (x² + 1)³ ma stopień 2 · 3 = 6, (x³ − 2)² ma stopień 3 · 2 = 6, (x − 5)² ma stopień 1 · 2 = 2.
Krok 2. Suma: 6 + 6 + 2 = 14.
Odpowiedź: 14.
Zapamiętaj: stopień iloczynu = suma stopni czynników.
Przykład 2
Rozłóż na czynniki wielomian W(x) = x³ + 10x² + 31x + 30, wiedząc, że ma trzy pierwiastki całkowite.
- A. (x + 5)(x + 3)(x + 2)
- B. (x + 5)(x + 3)(x − 2)
- C. (x + 3)(x + 2)(x − 5)
- D. (x − 5)(x − 3)(x − 2)
Krok 1. Pierwiastki całkowite szukamy wśród dzielników wyrazu wolnego 30 (twierdzenie o pierwiastkach całkowitych).
Krok 2. Sprawdzamy: W(−3) = 0, W(−2) = 0 i W(−5) = 0, więc pierwiastki to −3, −2 i −5.
Krok 3. Rozkład: (x + 5)(x + 3)(x + 2).
Odpowiedź: (x + 5)(x + 3)(x + 2).
Zapamiętaj: jeśli a jest pierwiastkiem, to (x − a) jest czynnikiem wielomianu.
Przykład 3
Równanie x³ + 5x² − 16x − 80 = 0 rozwiąż przez grupowanie wyrazów. Ile wynosi największy pierwiastek?
Krok 1. Grupujemy wyrazy: x²(x + 5) − 16(x + 5) = 0.
Krok 2. Wyłączamy wspólny czynnik: (x + 5)(x² − 16) = 0, a x² − 16 = (x − 4)(x + 4).
Krok 3. Rozwiązania: x = −5, x = 4 oraz x = −4.
Krok 4. Największe z nich to 4.
Odpowiedź: 4.
Zapamiętaj: równanie wielomianowe rozwiązujemy, rozkładając wielomian na czynniki.