Uczeń poznaje funkcję kwadratową i jej wykres, parabolę: wyznacza wierzchołek, miejsca zerowe i zbiór wartości, szuka najmniejszej i największej wartości w przedziale oraz przesuwa parabolę. Na koniec stosuje to w zadaniach z optymalizacją, np. największe pole ogrodzenia.
W technikum ten dział realizuje się w klasie 2. Zakres jest zbliżony do liceum, więc wiele zadań i lekcji pokrywa się z odpowiednim działem w liceum.
- Funkcja kwadratowa – Wierzchołek, zbiór wartości, najmniejsza i największa wartość, przekształcenia i optymalizacja
- wyznaczać wierzchołek paraboli ze wzoru p = −b : (2a), q = f(p)
- podawać zbiór wartości funkcji kwadratowej
- szukać najmniejszej i największej wartości w przedziale domkniętym
- zapisywać wzór paraboli po przesunięciu i odczytywać postać kanoniczną
- rozwiązywać zadania z optymalizacją (największe pole, największy iloczyn, największa wysokość)
- sprawdzanie wartości tylko w wierzchołku, gdy leży on poza przedziałem
- pomylony znak przy p w postaci kanonicznej y = a(x − p)² + q
- zapominanie, że kierunek ramion zależy od znaku współczynnika a
Wskazówka dla ucznia i rodzica
Przy zadaniu z przedziałem policz zawsze trzy wartości: na obu końcach przedziału i w wierzchołku (jeśli leży w przedziale). Największa i najmniejsza z nich to szukana odpowiedź.
Tak wyglądają zadania i rozwiązania krok po kroku w aplikacji – w każdym zadaniu uczeń dostaje trzy poziomy pomocy.
Przykład 1
Dla funkcji f(x) = 3(x + 5)(x − 5) oblicz wartość funkcji dla argumentu 0.
Krok 1. f(0) = 3 · (0 − (−5)) · (0 − 5) = 3 · 5 · (−5).
Krok 2. Mnożymy: 3 · 5 · (−5) = −75.
Odpowiedź: −75.
Zapamiętaj: w postaci iloczynowej a(x − x1)(x − x2) wartość dla x = 0 to a · x1 · x2.
Przykład 2
Znajdź miejsca zerowe funkcji y = x2 + 7x + 12
Krok 1. Współczynniki: a = 1, b = 7, c = 12.
Krok 2. Delta: Δ = b² − 4ac = 7² − 4·1·12 = 49 − 48 = 1.
Krok 3. √Δ = 1.
Krok 4. x₁ = (−b − √Δ) : (2a) = (−7 − 1) : 2 = −8 : 2 = −4, x₂ = (−b + √Δ) : (2a) = (−7 + 1) : 2 = −6 : 2 = −3.
Wynik: x1 = −4, x2 = −3.
Zapamiętaj: po policzeniu pierwiastków sprawdź je podstawieniem (lub wzorami Viète'a: suma = −b/a, iloczyn = c/a).
Przykład 3
Piłka wyrzucona w górę znajduje się po t sekundach na wysokości h(t) = −5t² + 10t metrów. Ile metrów wynosi maksymalna wysokość?
Krok 1. Funkcja h(t) = −5t² + 10t ma ramiona skierowane w dół, więc największą wartość ma w wierzchołku.
Krok 2. t = −10 : (2 · (−5)) = 10 : 10 = 1 s.
Krok 3. h(1) = −5 · 1² + 10 · 1 = −5 + 10 = 5 m.
Odpowiedź: 5.
Zapamiętaj: t wierzchołka to −b : (2a), a największa wysokość to h w tym czasie.