Uczeń zapisuje ułamki algebraiczne, wyznacza ich dziedzinę, skraca je po rozkładzie na czynniki, mnoży i rozwiązuje proste równania wymierne, zawsze sprawdzając, czy wynik należy do dziedziny.
- Wyrażenia wymierne – Dziedzina, skracanie, mnożenie i równania wymierne
- wyznaczać dziedzinę wyrażenia wymiernego
- skracać ułamki algebraiczne po rozkładzie na czynniki
- mnożyć wyrażenia wymierne
- rozwiązywać równania wymierne i sprawdzać dziedzinę
- skracanie składników sumy zamiast czynników iloczynu
- pominięcie warunku, że mianownik jest różny od zera
- zapomnienie o sprawdzeniu rozwiązania w dziedzinie
Wskazówka dla ucznia i rodzica
Zanim cokolwiek skrócisz, zapisz dziedzinę. Skracać wolno tylko czynniki, więc najpierw rozłóż licznik i mianownik na czynniki.
Tak wyglądają zadania i rozwiązania krok po kroku w aplikacji – w każdym zadaniu uczeń dostaje trzy poziomy pomocy.
Przykład 1
Wyrażenie (x + 5) / ((x + 4)²) jest określone dla liczb rzeczywistych z pewnymi wyjątkami. Ile jest liczb wykluczonych?
Krok 1. Wyrażenie wymierne nie ma sensu, gdy mianownik jest równy zero.
Krok 2. Mianownik (x + 4)² = 0 tylko dla x = −4 (kwadrat jest zerem wtedy, gdy zerem jest liczba podnoszona do kwadratu).
Krok 3. Liczba wykluczonych wartości x: 1.
Odpowiedź: 1.
Zapamiętaj: dziedzina wyrażenia wymiernego: mianownik różny od zera.
Przykład 2
Oblicz wartość wyrażenia (x² − 4) / (x − 2) dla x = 9.
Krok 1. x² − 4 = (x − 2)(x + 2), więc po skróceniu wyrażenie jest równe x + 2.
Krok 2. Dla x = 9: 9 + 2 = 11.
Odpowiedź: 11.
Zapamiętaj: uproszczenie przed podstawieniem upraszcza rachunki.
Przykład 3
Znajdź rozwiązanie równania (x² − 25) / (x − 5) = 14 w zbiorze liczb rzeczywistych różnych od 5.
Krok 1. Dziedzina: x ≠ 5. Licznik rozkładamy: x² − 25 = (x − 5)(x + 5), więc dla x ≠ 5 wyrażenie jest równe x + 5.
Krok 2. Równanie x + 5 = 14 daje x = 14 − 5 = 9.
Krok 3. Sprawdzenie dziedziny: 9 ≠ 5, więc rozwiązanie jest poprawne.
Odpowiedź: 9.
Zapamiętaj: po rozwiązaniu równania wymiernego trzeba sprawdzić dziedzinę.